Đức Phật qua những lăng kính

Đức Phật qua những lăng kính

Phật là ai? Câu hỏi này thường có đáp án theo hướng miêu tả ngoại diện và liệt kê những phẩm chất, những thần lực thù thắng của Đức Như-lai; cụ thể như đó là vị có 32 tướng tốt, 80 vẻ đẹp; có Tam minh, Lục thông, Tứ thần túc, 10 lực, 18 pháp bất cộng; là vị đã tự giác, giác tha, giác hạnh viên mãn với 10 đức hiệu... Rời khỏi đáp án mang tính miêu tả và liệt kê như trên, người hỏi đi vào cảnh giới của nhận thức triết học và tức khắc đụng chạm đến vấn đề bản nguyên và tính chất của vũ trụ. Xuôi theo dòng lịch sử phát triển của tư tưởng Phật giáo, câu hỏi “Phật là ai?” được trả lời từ những góc nhìn hay những khuynh hướng đa dạng và phong phú. Ở đây chúng ta chỉ thoáng qua những đại biểu nổi bật mà thôi. 


Phật giáo thời kỳ khởi thủy cho rằng Phật là vị giác ngộ hoàn toàn, tự mình nhận thức được và tuyên thuyết về tiến trình duyên sinh, đồng thời vận dụng tiến trình này theo chiều ngược lại để chứng đạt đạo quả Vô thượng Bồ đề. Nguyên lý duyên sinh cũng là câu trả lời về căn nguyên của thế giới và con người. Đây là một vấn nạn mà triết học phương Tây từ thời tiền Socrate đến nay càng cố gắng trả lời càng làm phát sinh thêm những câu hỏi khác cần phải được trả lời. Theo nếp nhìn của đạo Phật, con người và thế giới không hề tách rời nhau. Tính chất bất khả phân li giữa con người và thế giới được diễn đạt qua câu chuyện thú vị giữa một vị thiên tên là Rohitassa và Đức Phật, đặc biệt là lời tuyên bố ấn tượng: Này hiền giả, Ta tuyên bố rằng: “Tại chỗ nào không bị sanh, không bị già, không bị chết, không có từ bỏ (đời này),  không có sanh khởi (đời khác), không có thể đi đến để thấy, để biết, để đạt đến chỗ tận cùng của thế giới”. Nhưng này hiền giả, trong cái thân dài độ mấy tấc này, với những tưởng, những tư duy của nó, ta tuyên bố về thế giới, về thế giới tập khởi, về thế giới đoạn diệt, về con đường đưa đến thế giới đoạn diệt.

Dạng Phật giáo Phát triển xuất hiện với hệ tư tưởng Bát nhã đã xây dựng thành công một nếp nhìn mới cho rằng Đức Phật là vị giác ngộ được tính không của tất cả các pháp đồng thời xác quyết rằng tính không chính là thực tướng tối hậu (tathata). Có thể ghi nhận rằng thực tướng tối hậu này đang càng lúc càng hiện rõ theo đà phát triển của khoa học hiện đại, cụ thể là ngành vật lý học lượng tử. Đến thời Phật giáo trung kỳ, có một số tông phái, đặc biệt là Du Già tông lại nêu lên một nếp nhìn có tính sáng tạo hơn, cho rằng thành Phật chính là nhận ra được Tâm. Tâm ở đây chỉ cho cái chơn tâm bản nguyên thanh tịnh không thể bị uế nhiễm của chính mình. Giai đoạn hậu kỳ của hệ tư tưởng Phật giáo được đánh dấu rực rỡ bằng triết học Hoa Nghiêm với tư tưởng chủ đạo khai phá triệt để tính chất Tương tức tương nhập của tất cả các pháp. Hoa Nghiêm tông còn nêu lên hình tượng Đức Phật vũ trụ với tính biến mãn cùng khắp vô biên giới. Trong nền tư tưởng đó, Phật quả được xem là nguyên lý của thực tướng vũ trụ.

Từ những bản liệt kê những phẩm tính và thần lực thù thắng của một vị Phật đã được đề cập ở trên, bằng cách nhìn quán xuyến, chúng ta sẽ làm lộ ra một điều thú vị: Một vị Phật không phải chỉ được quan sát khi đã là Phật ngang qua hai phương diện thù thắng là Trí tuệ và Từ bi hành hóa mà còn được quan sát khi còn là chúng sinh ngang qua hai phương diện khi còn đang phiền não, đang tu hành là Nhơn tu và Quả chứng, tức là những hành vi mà vị ấy làm khi chưa phải là Phật. Bốn phương diện Nhơn tu, Quả chứng, Trí tuệ và Hành hóa đều được nền văn học Phật giáo nói chung chuyển tải vô cùng phong phú. Thời kỳ đầu, những vị kỳ lão Thượng tọa bộ chủ trương rằng những công hạnh hay công phu tu tập (có định hướng) chính là phương tiện, nhờ đó mà hành giả đạt được quả vị Phật. Ngược lại, những vị Đại thừa và Kim cang thừa theo khuynh hướng mới nhấn mạnh rằng Phật quả là cái nội tại sẵn có, ‘được thiết kế’ sẵn trong dạng Phật tánh hay hạt giống Phật. Nói cách khác, dạng Phật quả ‘đã được lập trình’ trong mỗi chúng sinh, là cái bản nhiên bất nhiễm và chính là tiền đề không thể thiếu để hành giả hạ thủ công phu, thực hành những công hạnh như bố thí, trì giới... Như vậy, theo Thượng tọa bộ thì giữa một bên là trí và thần lực mà một vị Bồ-tát hành giả đạt được trong giờ phút thành Phật và một bên là những hành hoạt từ bi tế độ cứu giúp hữu tình mà vị Phật ấy thực hiện sau đó là có mức độ tách biệt với nhau. Trong khi những vị thuộc Đại thừa và Kim cang thừa xây dựng một nếp nhìn nhấn mạnh rằng trí tuệ và từ bi là bất khả phân ly.

Thật ra, tất cả khuynh hướng, tất cả dị biệt là thứ yếu. Phật là Phật, thế thôi. Ý tứ này đã từng được Đức Phật xác định qua câu chuyện Bà-la-môn Dona[m1] . Khi thấy dấu chân Đức Phật, vị Bà-la-môn này kinh ngạc thốt lên: “Thật vi diệu thay! Thật hy hữu thay! Những dấu chân này không phải là của loài Người!”. Vị Bà-la-môn nêu lên một loạt câu hỏi mang tính phán đoán về Đức Phật: Phải chăng Ngài là một vị Thiên thần? Thần âm nhạc? Địa tiên? Người? Sau khi phủ nhận tất cả những phán đoán trên, đức Phật xác lập: “Này Bà-la-môn, đối với những người chưa đoạn tận các lậu hoặc, Ta có thể là chư Thiên, với các lậu hoặc đã đoạn tận, được chặt đứt từ gốc rễ... Ta có thể là Càn-thát-bà, Ta có thể là Dạ-xoa, Ta có thể là Người, với các lậu hoặc đã đoạn tận, được chặt đứt từ gốc rễ... Ví như này Bà-la-môn, bông sen xanh, hay bông sen hồng, hay bông sen trắng, sanh ra trong nước, lớn lên trong nước, vươn lên khỏi nước, và đứng thẳng không bị nước thấm ướt. Cũng vậy, này Bà-la-môn, sanh ra trong đời, lớn lên trong đời, Ta sống chinh phục đời, không bị đời thấm ướt. Này Bà-la-môn, Ta là Phật, hãy như vậy thọ trì.

Đến đây chúng ta hãy xác tín một lần nữa rằng Phật là Phật, thế thôi. Đức Phật sở dĩ có sai khác chỉ là để đối với những tâm thức có sai khác, những phiền não có sai khác. Đối với những hành giả đã đoạn tận các lậu hoặc thì Đức Phật là Đức Phật. Nói rõ hơn, do những khuynh hướng vô minh, khuynh hướng phiền não của chúng sinh, do duyên những cặp kính đã bị nhuộm những màu sắc khác nhau mà Đức Phật hiện ra có sai khác. Đã khuynh hướng thì không còn trung thực, đã nhuộm màu thì không còn trong sáng dù đó là màu gì đi nữa.

Nhân mùa Phật đản, chúng ta hãy chiêm ngưỡng Đức Phật trong cách nhìn trung thực và trong sáng nhất mà những đôi mắt phàm phu của chúng ta có thể có được. Trong quá trình phát triển, tùy theo thời đại và quốc độ mà xuất hiện những chủ trương và quan điểm, những tông phái và triết thuyết nhưng tất cả đều là lịch sử, là dạng ‘tài liệu bậc hai’. Phật là Phật, thế thôi. Điều trọng yếu là mỗi hành giả có một Đức Phật cho chính mình, phù hợp với mình, để có thể ‘cứu độ’ được mình. Đức Phật đó có thể là một Đức Phật mang chiều kích của vũ trụ, của nguyên lý tối hậu vĩnh hằng biến mãn hay là một Đức Phật bình dị, gần gũi với đôi chân trần còn lấm tấm những hạt bụi đường khi Ngài trì bình khất thực. Đức Phật đó cũng có thể là một dạng kết hợp phong phú đa sắc thái miễn là tạo nên sức phấn chấn và là nguồn cảm hứng bất tuyệt cho mỗi một hành giả trên con đường tìm về bến giác. Cuối cùng, khi vị hành giả thật sự đạt được giải thoát giác ngộ thì chắc chắn Phật là Phật, thế thôi.

Thích Minh Thành Phú

Tin khác:
Trang ( 1/2) : 1 | 2
   Văn hóa Phật giáo
Bình Dương: Khen thưởng các chức sắc Phật giáo có nhiều đóng góp cho công tác phòng chống dịch COVID-19

Sáng ngày 04/10/2021, tại Văn phòng Ban Trị sự - Tổ đình Hội Khánh (phường Phú Cường, TP. Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương) đoàn Thành ủy thành phố Thủ Dầu Một đến thăm và trao tặng bằng khen biểu dương tập thể và các cá nhân Ban Trị sự GHPGVN tỉnh, đã có nhiều đóng góp cho công tác phòng chống dịch Covid-19 trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một.

Bình Dương: Phật giáo tỉnh ủng hộ chương trình “Sóng và máy tính cho em”

Hưởng ứng lời kêu gọi của Trung ương GHPGVN và Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Bình Dương phát động chương trình “Sóng và máy tính cho em”. Sáng ngày 29/9/2021 tại Trụ sở Văn phòng Ban Trị sự - chùa Hội Khánh (phường Phú Cường, TP. Thủ Dầu Một), Thường trực Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Bình Dương đã trao tặng 100 triệu đồng ủng hộ chương trình “Sóng và máy tính cho em” đến Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh.

Bình Dương: Bí thư Tỉnh uỷ thăm và làm việc tại Khu cách ly điều trị bệnh nhân COVID-19 Chùa Hội Khánh

Sáng ngày 26/9/2021, Ông Nguyễn Văn Lợi - Uỷ viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh uỷ Bình Dương cùng đoàn cán bộ, lãnh đạo Tỉnh uỷ đã đến thăm và làm việc tại Khu cách ly, điều trị bệnh nhân COVID-19 và Trạm y tế lưu động tại Tổ đình Chùa Hội Khánh.

Chùa Giác Ngộ - Quỹ Đạo Phật Ngày Nay trao tặng vật tư y tế hỗ trợ bệnh nhân F0 cho Phật giáo tỉnh Bình Dương

Ngày 23/8/2021, Chùa Giác Ngộ - Quỹ Đạo Phật Ngày Nay đã trao tặng 1.000 phần quà vật tư y tế hỗ trợ bệnh nhân F0 các khu cách ly tập trung do HT. Thích Huệ Thông - Phó Tổng Thư ký HĐTS, Chánh Văn phòng II Trung ương Giáo hội, Trưởng ban Trị sự GHPGVN tỉnh Bình Dương trân trọng tiếp nhận tại Trung tâm Văn hóa tượng Phật Niết bàn chùa Hội Khánh (phường Phú Cường, TP. Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương).

Bình Dương: Lễ xuất quân đầu tiên cho 50 tình nguyện viên tham gia hỗ trợ tuyến đầu phòng, chống dịch COVID-19

Hưởng ứng lời kêu gọi của Trung ương GHPGVN, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh và Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Bình Dương, sáng 23/8/2021, tại Hội trường Trung tâm Văn hóa tượng Phật Niết bàn chùa Hội Khánh (phường Phú Cường, TP. Thủ Dầu Một), trang trọng tổ chức lễ xuất quân lực lượng tình nguyện Phật giáo đợt đầu tiên tham gia hỗ trợ các hoạt động tình nguyện nơi tuyến đầu chống dịch COVID-19 trên địa bàn tỉnh Bình Dương.

Bình Dương: Ban Thường trực Phật giáo tỉnh trang nghiêm tổ chức Đại lễ Phật Đản PL.2565

Trước tình hình dịch bệnh Covid-19 đang diễn biến rất phức tạp, do đó Đại lễ Phật đản năm nay được cử hành trọng thể, trang nghiêm trong phạm vi nội bộ, số lượng người tham dự hạn chế, nhưng vẫn giữ được sự trang nghiêm, thành kính hướng về ngày Đức Thế Tôn thị hiện. Đại lễ Phật Đản là dịp để khẳng định sự trong sáng của giáo lý đạo Phật, sự đóng góp của Phật giáo trong sự phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời đây cũng là dịp mà tất cả những người con Phật trên khắp hành tinh đều hân hoan kính mừng ngày đản sinh của Đức Từ Phụ Thích Ca Mâu Ni.

Bình Dương: Các cơ quan, ban ngành tỉnh thăm, chúc mừng Đại lễ Phật đản PL.2565

Hòa trong bầu không khí Phật giáo cả nước đang hướng về ngày Đại lễ kỷ niệm Đức Phật đản sinh, một sự kiện văn hóa tâm linh quan trọng mang giá trị tư tưởng cao đẹp của toàn nhân loại, đồng thời kỷ niệm 40 năm ngày thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam (07/11/1981 – 07/11/2021). Sáng ngày 25/5/2021 (nhằm ngày 14/04 năm Tân Sửu), tại chùa Hội An (phường Hòa Phú, TP. Thủ Dầu Một), phái đoàn lãnh đạo Tỉnh ủy, HĐND, UBND, UBMTTQVN tỉnh Bình Dương đã đến vấn an chư Tôn đức lãnh đạo Ban Trị sự GHPGVN tỉnh và chúc mừng Đại lễ Phật Đản PL. 2565.

Bình Dương: Đại hội Đại biểu Phật giáo huyện Dầu Tiếng lần V nhiệm kỳ 2021 – 2026

Đại hội Đại biểu Phật giáo huyện Dầu Tiếng lần thứ V, nhiệm kỳ 2021-2026, chủ đề “Kỷ cương, Trách nhiệm, Đoàn kết, Phát triển” chính thức khai mạc trọng thể vào lúc 08 giờ 00 ngày 09/04/2021 (nhằm ngày 28/02 năm Tân Sửu) tại hội trường Văn phòng Ban Trị sự GHPGVN huyện - Tịnh xá Ngọc Thọ (thị trấn Dầu Tiếng, huyện Dầu Tiếng, tỉnh Bình Dương).

Bình Dương: Đại hội Đại biểu Phật giáo thị xã Tân Uyên nhiệm kỳ IX (2021 – 2026)

Sáng ngày 04/04/2021 (nhằm ngày 23/02 năm Tân Sửu), tại chùa Phước Lâm ( phường Uyên Hưng, thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương), Ban Trị sự GHPGVN thị xã Tân Uyên đã diễn ra Đại hội Đại biểu Phật giáo nhiệm kỳ IX (2021 – 2026) và đưa ra các phương hướng hoạt động trong nhiệm kỳ mới.

Bình Dương: Phiên họp định kỳ của Ban Trị sự Phật giáo tỉnh

Chiều ngày 01/04/2021, Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Bình Dương đã diễn ra phiên họp định kỳ tại Văn phòng Ban Trị sự - chùa Hội Khánh (phường Phú Cường, TP.Thủ Dầu Một) để báo cáo công tác Phật sự trong thời gian qua và triển khai kế hoạch hoạt động cho những tháng tiếp theo.

van nghe chao mung hoi thao hoang phap 2011
Vững niềm tin Phật - Clip13
Xem thêm >>